Zulke regels bepalen hoe je in Alkmaar verbouwt, en ze verschillen per buurt.
Bouwperiodes: veel jaren 70 en 80, en een beschermde wijk uit 1979
Het grootste deel van Alkmaar is gebouwd na 1965. Er komen 13.410 woningen, bijna een kwart van de voorraad, uit de periode 1975 tot 1985, en nog eens 8.945 uit de tien jaar daarvoor. Een eengezinswoning is gemiddeld 124 m² groot, een appartement 74 m². Sinds 1 januari 2015 horen ook Graft-De Rijp en Schermer bij de gemeente, dus ook dorpskernen en stolpboerderijen.
Dat een naoorlogse wijk streng beschermd kan zijn, laat de Vier Vierkanten in Alkmaar-Noord zien. Architect Bonnema ontwierp de buurt voor het rijksprogramma Experimentele Woningbouw; ze werd in 1979 gebouwd volgens het structuralisme. Elke woning bestaat uit vier vierkante volumes met een lessenaarskap rond een lantaarn met plat dakje, bekleed met western red cedar en gedekt met donkergrijze leien.
Sinds 17 oktober 2024 is de Vier Vierkanten een gemeentelijk beschermd stadsgezicht met eigen beleidsregels. Kozijnen blijven helderrood of helderblauw, met RAL 3002 en RAL 5017 als voorkeur, en kunststof mag alleen met de oorspronkelijke profilering. Omdat de buurt geen duidelijke voor- en achterkant heeft, geldt hier de gevel met de voordeur als voorgevel. Vervang je daar een kozijn, dan wordt eerst het oude profiel nagetekend.
Dakkapel en dakopbouw: wat de Alkmaarse welstandsnota vraagt
Een dakkapel aan de achterkant, uit het zicht van de straat, heeft in Alkmaar meestal geen omgevingsvergunning nodig; voor de voorkant vraag je bij de gemeente na of hij in het omgevingsplan past. Moet het plan langs welstand, dan gelden de maten uit de Welstandsnota Alkmaar 2016: aan de voorkant hoogstens 1,50 meter hoog en hoogstens twee derde van het dakvlak breed, met een maximum van 4 meter. Rondom blijft minstens 0,50 meter dak zichtbaar, en de dakkapel staat in de onderste kaplaag.
In de bijzondere welstandsgebieden gaat de lat omhoog. Daar is een dakkapel aan de voorkant hoogstens de helft van het dakvlak en 3 meter breed, met maximaal één per woning per dakvlak en hoogstens 1 meter dak eronder. In een mansardekap sluit hij aan op de knik. Aan de achterkant mag een platte dakkapel daar 1,75 meter hoog worden.
Voor een dakopbouw moet het huis minstens twee bouwlagen hebben. Op een zadeldak is een nokverhoging aan één kant, de achterkant, het uitgangspunt; aan twee kanten kan alleen bij een dakhelling onder de 35 graden. Op een plat dak voeg je hoogstens één laag toe, niet hoger dan 3 meter en op hoogstens 75 procent van de dakvloer.
Twijfelgevallen gaan naar de Commissie Omgevingskwaliteit, die om de week op donderdag om 9.00 uur vergadert in het stadhuis aan de Langestraat 97. Welke welstandsregels op jouw adres gelden, zie je op de digitale welstandskaart. Bekijk die kaart en de vergunningcheck van het Omgevingsloket voordat er een ontwerp ligt.
Binnenstad, Westerhout en De Rijp: monumenten en fundering
De Alkmaarse binnenstad is sinds 6 september 1988 een rijksbeschermd stadsgezicht van 70 hectare; het Westerhoutkwartier volgde op 3 maart 2011 met 79,1 hectare. Ook De Rijp is een beschermd dorpsgezicht. Wil je in zo'n gebied een bouwwerk slopen, dan heb je een sloopvergunning nodig.
Voor een monument vraag je bij veel veranderingen een vergunning aan, ook voor kunststof in plaats van houten kozijnen of het stucen van baksteen. Die monumentenvergunning is in Alkmaar gratis; alleen de bouwactiviteit kost leges. Bij een gemeentelijk monument hoor je binnen 8 weken of je de vergunning krijgt, bij een rijksmonument binnen 26 weken, en beide termijnen kunnen eenmalig met 6 weken worden verlengd.
Voor de fundering bestaat in Alkmaar gemeentelijke subsidie. Een eigenaar van een gemeentelijk monument krijgt voor funderingsherstel eenmalig 30 procent vergoed, tot € 12.000. Wie in een gemeentelijk beschermd stadsgezicht woont, kan eens in de vier jaar 30 procent krijgen, tot € 6.000, onder meer voor fundering, casco en dak. Je vraagt de subsidie aan vóór het werk begint, met een offerte per onderdeel; vraag om een offerte die zo is opgebouwd.
Heipalen slaan geldt als bodemverstoring. Ligt je perceel in een archeologisch verwachtingsgebied en is de ingreep binnen de bebouwde kom kleiner dan 250 m², dan kun je het onderzoek door de gemeentelijke archeologen laten doen, zolang jij de graafmachine regelt. Welke fundering er nu onder je huis zit, weet je pas na tekeningenonderzoek of een inspectieput.
Isoleren en natuur: regels die de planning sturen
Voor isolatie van een koopwoning geeft Alkmaar via de Lokale Aanpak Isolatie hoogstens € 1.350 per woning, of € 1.600 met biobased isolatiemateriaal. Voorwaarde is energielabel D, E, F of G, of twee slecht geïsoleerde onderdelen, plus een WOZ-waarde tot € 477.000 op peildatum 1 januari 2022. Aanvragen kan tot eind 2028, zolang er geld in de pot zit.
Bij een dakkapel, dakopbouw of isolatie controleer je vooraf of er gierzwaluwen, huismussen of vleermuizen in het dak zitten. September tot en met februari is de beste periode om te verbouwen, omdat de meeste dieren dan niet broeden. Bespreek een voorjaarsplanning voor een dakklus daarom al in de winter.
Praktisch: bouwen in Alkmaar
- Een container, steiger of bouwhek op straat vraagt een omgevingsvergunning voor gebruik van de openbare plaats. Die kost € 110, en als particulier dien je hem minstens 10 werkdagen voor de start in.
- Een container voor één of twee kalenderdagen is gratis, maar ook dan vraag je de vergunning aan. Staat iets er al vóór de vergunning, dan komt er € 110 bij.
- Naast de vergunning betaal je precariobelasting, afhankelijk van hoeveel ruimte je hoe lang gebruikt.
- Voor een hijskraan, hoogwerker of betonpomp vraagt het kraanbedrijf zelf de vergunning aan.
- De gemeente raadt aan buren vóór de aanvraag te informeren over planning, geluid en parkeerdruk.